يك نگرگاه آن است كه اين احياء تثبيت نمىشود و همچنان حكم قرق بر آن اراضى جارى است ، درست به‌سان آنچه پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و إله قرق اعلام داشته است ؛ چه ، حكم صادر از سوى جانشين پيامبر صلّى اللّه عليه و إله حكمى بوده كه به استناد حق اجرا شده است . نگرگاه دوم آن است كه اين احياء تثبيت مىشود و حكم احياء پابرجاتر است تا حكم قرق ؛ چرا كه پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و إله صراحتا فرمود : « هركس زمين مرده‌اى را زنده كند آن زمين از آن اوست » « 1 » . هيچ‌كدام از كارگزاران حق ندارند از صاحبان گله‌ها در برابر چراى اراضى موات يا قرق عوض بخواهند ؛ چرا كه پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و إله فرمود : « مسلمانان در سه چيز شريكند ؛ در آب ، آتش و مرتع » « 2 » . فصل [ : اماكن عمومى ] مقصود از بهره‌بردارىهاى همگانى يا اماكن عمومى ، بهره‌بردارى مشترك مردم از نشستگاه‌هاى بازارها ، كناره‌هاى راه‌ها ، حريم شهرها و منزلگاه‌هاى واقع در راه‌هاست . اين گونه بهره‌بردارىها سه گونه است : أ - گونه‌اى كه اختصاصا در بيابان‌ها و مناطق خالى از سكنه انجام مىيابد ؛ ب - گونه‌اى كه اختصاصا در آستانه‌هاى ملك‌ها صورت مىپذيرد ؛ ج - گونه‌اى كه به خيابان‌ها و راه‌ها اختصاص دارد . گونه نخست آن است كه به بيابان‌ها و مناطق خالى از سكنه اختصاص دارد ، همانند منزلگاه‌هاى واقع در راه‌ها و يا استراحتگاه‌هاى واقع در اطراف چشمه‌ها و چاه‌ها . اين خود يكى از اين دو وضعيت را دارا خواهد بود : يكى آن‌كه آن منزلگاه يا استراحتگاه اساسا براى رهگذران و آسودن مسافران ساخته

--> ( 1 ) . « من احيى مواتا فهى له » . پيشتر منابع اين حديث گذشت - م . ( 2 ) . « المسلمون شركاء فى ثلاث : فى الماء و النار و الكلأ » . اين حديث در منابع حديثى و فقهى اهل سنت آمده است . از آن جمله بنگريد به : ابو داوود ، سنن ابى داوود ، ج 3 ، ص 278 ، ش 3477 ؛ ابن ماجه ، سنن ابن ماجه ، ج 2 ، ص 826 ، ش 2472 و پس از آن ؛ بيهقى ، سنن البيهقى الكبرى ، ج 6 ، ص 150 ، ش 11612 ؛ ابن حنبل ، مسند احمد ، ج 5 ، ص 364 ، ش 23132 ؛ هيثمى ، زوائد الهيثمى ، ج 1 ، ص 508 ، ش 448 و ج 2 ، ص 653 ، ش 631 ؛ كنانى ، مصباح الزجاجه ، ج 3 ، ص 80 ؛ طبرانى ، المعجم الكبير ، ج 11 ، ص 80 ، ش 11105 ؛ ابن رجب حنبلى ، جامع العلوم و الحكم ، ج 1 ، ص 308 ؛ ديلمى ، الفردوس ، ج 4 ، ص 193 ؛ ابن عبد البر ، التمهيد ، ج 19 ، ص 1 ؛ مناوى ، فيض القدير ، ج 6 ، ص 271 ؛ ابن حجر ، تلخيص الحبير ، ج 3 ، ص 65 ، ش 1304 - م .